Eksperyment Ascha

Eksperyment Ascha to jeden z najpopularniejszych eksperymentów, jakie zrealizowano w zakresie badania konformizmu normatywnego. Asch swój pierwszy eksperyment przeprowadził w 1955 roku na Uniwersytecie Harvarda, do którego zaprosił kilku studentów.

 

Inspiracją do realizacji tego eksperymentu były badania realizowane przez Muzafera Sherifa w 1936 roku. Badał on przekazywanie norm społecznych z pokolenia na pokolenie. W trakcie swoich eksperymentów zwrócił uwagę, że ludzie mają ogromną skłonność do podporządkowania się grupie i podzielania jej poglądów. Asch zapoznając się z tymi wynikami stwierdził, że istnieje małe prawdopodobieństwo, aby ludzie bez presji ze strony grupy i z własnej woli mieli podporządkowywać się grupie.

Asch postawił hipotezę, że może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy ludzie czują się niepewnie lub nie mają własnego zdania w danym temacie.

 

Jak przebiegał eksperyment?

 

Asch zaprosił studentów do przyjrzenia się trzem liniom, a następnie wskazanie, który z odcinków jest najbardziej zbliżony swoja długością do odcinka X.

Co ważne, gdy badanie byli proszeni o wskazanie poprawnej ich zdaniem odpowiedzi poprzez indywidualny wybór w 98% udzielali poprawnej odpowiedzi.

Sytuacja uległa dużej zmianie, gdy badacz zaprosił do udziału kilku dodatkowych uczestników, których zadaniem było udzielenie błędnej odpowiedzi (wskazanie odcinka A jako najbardziej zbliżonego do odcinka X). Sytuacja zmieniła się także w tym zakresie, że odpowiedź była już udzielana na forum, a nie jedynie indywidualnie.

Podczas wyświetlenia dwóch pierwszych obrazków nowi (podstawieni) uczestnicy udzielali poprawnej odpowiedzi, jednak gdy pojawił się obrazem z liniami wszyscy zaproszeni udzielili błędnej odpowiedzi (odpowiedź A). Uczestnicy eksperymentu najpierw okazywali zdziwienie, przy kolejnych próbach zaniepokojenie oraz widoczną utratę pewności siebie. Zaczęli także z opóźnieniem udzielać odpowiedzi na pytania.

Co ważne – zaczęli udzielać błędnych odpowiedzi – zbieżnych z odpowiedziami podstawionych przez eksperymentatora uczestników.  Odkrywcze w tym eksperymencie było to, że aż 2 / 3 badanych uczestników zmieniło swoją odpowiedź pod presją grupy i udzieliło błędnej odpowiedzi (tak jak podstawieni uczestnicy wskazali odpowiedź A).

Wyniki tego badania zaskoczyły samego Ascha. Nie spodziewał się, że aż tyle osób może podporządkować się zdaniu grupy zmieniając swoją wcześniejszą odpowiedź. W badaniu uczestnicy mieli możliwość wygłoszenia opinii zgodnie z rzeczywistością (tak jak to robili w pierwszej fazie eksperymentu, gdy udzielali odpowiedzi indywidualnie, nie na forum), lub skłamać a poprzez to dostosować się do grupy. Znaczna część badanych dostosowała swoje odpowiedzi do grupy, jedynie około 25% badanych za każdym razem odpowiadało prawidłowo – jak się okazało były to osoby, które cechowało duże zaufanie do własnych sądów, niezależne i pewne siebie. Ci zaś, którzy mieli tendencję do podporządkowania się grupie (mimo mylnych odpowiedzi udzielanych przez grupę), jawili się jako osoby o niskim poczucie własnej wartości, które bardzo chciały przynależeć do grupy i nie zostać z niej wykluczone.

Eksperyment Ascha dowiódł, że ludzie kierują się konformizmem normatywnym – ulegają wpływom grupy, dostosowują się, zmieniają swoje przekonania, wartości, poglądy, po to aby nie czuć się wykluczonym z grupy.

 

Karolina Karolczak (Psychoterapeuta psychodynamiczny, Pracownia PSYCHE – psychoterapia i rozwój)